Türkiye'nin en yaygın ve en dayanıklı yerli keçi ırkı; Ege, Akdeniz ve İç Anadolu'nun kıraç arazilerinde yüzyıllardır yetiştirilmektedir. Dişi 45–65 kg, erkek 60–90 kg. Siyah, kahverengi veya karışık kaba kıllı tüyüyle tanınır. Et verimi birincil üretim amacıdır; süt verimi düşüktür (60–150 lt/laktasyon), yalnızca oğlak beslemeye yeterlidir. Düşük girdiyle marjinal merada geçimini sağlayan eşsiz adaptasyonuyla ithal ırklara göre kıraç koşullarda ekonomik avantaj taşır.
Bu rehberde Kıl Keçisi için günde ne kadar ve ne tür yem verilmesi gerektiği, hangi yemlerin önerildiği, yaşam dönemlerine göre yem miktarları ile kış ve yaz aylarında dikkat edilmesi gerekenler anlatılmaktadır.
Günlük beslenmede kullanılması önerilen yemler ve destekleyici takviyeler.
İç parazitler (Haemonchus contortus)
Yoğun ve sürekli otlatma koşullarında kan emen mide solucanı anemi ve verim kaybına yol açar; mevsimsel feksi muayenesi ve rotasyonel otlatma zorunludur.
Şişkinlik
Kıraç meranın nadiren yetişen baklagil bitkilerine veya sulanmış yonca tarlasına ani geçişte şişkinlik gelişebilir; geçiş kademeli yapılmalıdır.
Selenyum eksikliği
Türkiye topraklarının büyük bölümünde selenyum düşüktür; oğlaklarda beyaz kas hastalığı ve üreme sorunlarına yol açar, takviye zorunludur.
Kış mineral eksikliği
Uzun saman ağırlıklı kışlarda mineral blok kullanılmazsa selenyum, çinko ve fosfor eksikliği birikebilir.
Melez yönetim hatası
Kıl Keçisi melezleri (Saanen, Malta vb. ile) anneden çok daha yüksek besin ihtiyacı duyar; ana ırk standartlarıyla yönetilirse büyüme hedefleri karşılanamaz.
| Besin değeri | Aralık (en az – en çok)Aralık |
|---|---|
| Günlük kuru yem | 0.8–1.6 kg/gün |
| Protein oranı | 9–14 % |
| Enerji değeri | 8.5–10.5 MJ/kg kuru madde |
| Mineral değerleri(rasyonun kuru maddesinde) | |
| Kalsiyum | 0.35–0.55 % |
| Fosfor | 0.25–0.38 % |
| Magnezyum | 0.12–0.2 % |
| Sodyum | 0.08–0.15 % |
Kıl keçisinin birincil yem kaynağı; otlak, maki, çalı, ağaç yaprağı ve dikenli bitkileri de sindiren geniş spektrumlu otlama yeteneğiyle yıl boyu kaba yem ihtiyacının büyük bölümünü doğal ortamdan karşılar.
%12
%22
%28
Kış aylarının temel kaba yemi; düşük protein ve enerji içermesine karşın Kıl Keçisi'nin gelişmiş sindirim sistemi sayesinde verimli biçimde değerlendirilir.
%4
%87
%42
Gebelik sonu ve laktasyon başında enerji açığını kapatan sınırlı tahıl takviyesi; kaba yem kalitesinin düşük olduğu kış aylarında kullanılır.
%11
%87
Saman ağırlıklı kış rasyonunda biriken mineral açığını kapatan; selenyum ve çinko içerikli temel karışım.
55 kg'da ~0.99–1.10 kg KM/gün. Orta kalitede kaba yem veya mera yeterlidir; kesif yem verilmesine gerek yoktur. Kondisyon skoru 2.5–3.0 arasında tutulmalı. Mineral blok serbest erişimde bulundurulmalıdır.
Günde 0.08–0.15 kg arpa kırması ve mineral takviyesi eklenir. İkiz doğum yaygındır; enerji takviyesi oğlak doğum ağırlığını ve canlılığını doğrudan etkiler. E vitamini ve selenyum takviyesi beyaz kas hastalığını önler.
Günlük süt verimi 0.3–0.8 lt'dir; yalnızca oğlak beslemeye yeter. Mera dönemine denk geliyorsa kesif yem tamamen kesilebilir. 55 kg'da ~1.38–1.65 kg KM/gün. Oğlak 3. ayda sütten kesilir.
İlk 3 gün kolostrum zorunludur (0.2–0.4 lt/gün). Kıl keçisi oğlakları dayanıklı olmakla birlikte doğum sonrası soğuk ve yağmur ölümlere yol açar; doğum anında hızlıca kurutulmalı ve ısıtılmalıdır. 3. haftadan itibaren mera otlaması ve kaba yeme alıştırma başlar. 3. ayda hedef canlı ağırlık 10–15 kg.
Hedef günlük canlı ağırlık artışı 100–150 g. Kasaplık ağırlığı 25–35 kg; karkas verimi %45–50. Otlatma bazlı bitirme yoğun tahıl rasyonuna kıyasla ırka çok daha uygundur.
Örnek rasyon(20 kg besi oğlağı)
Aşağıdaki değerler için yemsatıcınıza veya veterinerinize danışın.
İz mineraller
Vitaminler(IU = uluslararası birim)
Yılın farklı dönemlerinde dikkat edilmesi gereken besleme değişiklikleri.
Kış
Türkiye'nin sert kış koşullarına adapte olmuştur; soğuğa ve kuru havaya dayanıklıdır. Bununla birlikte uzun saman ağırlıklı kış rasyonunda mineral blok zorunludur; selenyum, çinko ve fosfor eksikliği birikebilir. Kapalı ahır şartı yoktur; rüzgar siperli açık barınak yeterlidir. Donmayan su erişimi şarttır.
Yaz
Kıraç maki ve steplerde Honamlı veya ithal ırklara göre çok üstün verimlilik gösterir. Yaz merasında ek yeme gerek kalmaz. Gölgelik ve taze su sağlanmalıdır. Baklagil ağırlıklı nadir meralarda şişkinlik riski gözetilmelidir. Mineral blok mera boyunca serbest erişimde tutulmalıdır.
Doğum öncesi
Kapsamlı geçiş dönemi yönetimine gerek duyulmaz; ırk doğumu kolay atlatır. Bununla birlikte doğuma son 3–4 haftada günde 0.08–0.15 kg arpa kırması ve mineral takviyesi oğlak doğum ağırlığını ve canlılığını artırır. E vitamini ve selenyum takviyesi bu dönemde ihmal edilmemelidir.
