İsviçre'nin Bern Kantonu'ndaki Saanen vadisinden çıkan beyaz tüylü, dünyanın en yüksek süt verimli keçi ırkı. Dişi 55–75 kg, erkek 70–100 kg. Laktasyon başına 800–1200 kg %3.0–3.8 yağlı süt verir; yüksek yönetim düzeyinde 1500 kg'ı aşan bireyler mevcuttur. Türkiye'de hem saf yetiştiricilik hem de yerli ırklarla melezlemede kullanılır. Yüksek verim potansiyeli doğru beslenme ve barınak yönetimini zorunlu kılar.
Bu rehberde Saanen Keçisi için günde ne kadar ve ne tür yem verilmesi gerektiği, hangi yemlerin önerildiği, yaşam dönemlerine göre yem miktarları ile kış ve yaz aylarında dikkat edilmesi gerekenler anlatılmaktadır.
Günlük beslenmede kullanılması önerilen yemler ve destekleyici takviyeler.
Ketoz
Erken laktasyonda yüksek süt talebi enerji açığını derinleştirir; iştahsızlık, süt düşüşü ve karaciğer yağlanmasıyla kendini gösterir; geçiş dönemi beslenmesiyle büyük ölçüde önlenebilir.
Hipokalsemi (süt humması)
Yüksek süt verimi kalsiyumu hızla tüketir; doğum sonrası titreme ve felç görülebilir; mineral takviyesi ve geçiş dönemi Ca yönetimiyle önlenir.
CAE (Keçi Artrit-Ensefalit Virüsü)
Süt ırklarında yaygın viral hastalık; eklem şişliği, kronik mastitis ve oğlak felciyle kendini gösterir; kolostrum pastörizasyonu ve oğlak ayrımı tek etkin önlemdir.
Mastitis
Yüksek verimli süt keçilerinde en maliyetli hastalıktır; sağım hijyeni, teat dezenfeksiyonu ve sağım makinesi bakımıyla riski azalt.
Sıcaklık stresi
Türkiye'nin sıcak yazlarında yerli ırklara göre çok daha hassastır; gölgelik ve serinletme sistemi zorunludur.
| Besin değeri | Aralık (en az – en çok)Aralık |
|---|---|
| Günlük kuru yem | 1.2–2.5 kg/gün |
| Protein oranı | 12–18 % |
| Enerji değeri | 10–12.5 MJ/kg kuru madde |
| Mineral değerleri(rasyonun kuru maddesinde) | |
| Kalsiyum | 0.55–0.8 % |
| Fosfor | 0.35–0.5 % |
| Magnezyum | 0.18–0.28 % |
| Sodyum | 0.15–0.22 % |
Saanen'in yüksek protein ihtiyacını karşılayan temel kaba yem; süt verimini ve rumen sağlığını destekler.
%18
%87
%28
Rumen tampon görevi görür; yonca ile birlikte kullanıldığında asidoz riskini azaltır ve lif dengesini sağlar.
%10
%88
%32
Erken laktasyonda enerji açığını kapatan tahıl takviyesi; asidoz riski mısır kırmasından daha düşüktür.
%11
%87
Erken laktasyonda yüksek protein ihtiyacını karşılayan bitkisel kaynaklı protein takviyesi.
%44
%88
Yüksek verimli süt keçisine özel Ca-P dengeli, selenyum ve çinko içerikli mineral karışımı; hipokalsemi ve metabolik hastalıkların önlenmesinde kritiktir.
65 kg'da ~1.17–1.30 kg KM/gün. Kaba yem ağırlıklı rasyon; kesif yem minimum düzeyde tutulur. Kondisyon skoru 2.8–3.2 hedeflenmeli. Kuruluk 45 günden kısa olmamalı; kısa kuruluk bir sonraki laktasyon verimini ve meme dokusunu olumsuz etkiler.
Kesif yem günde +0.05 kg artırılarak 0.25–0.35 kg'a ulaştırılır. E vitamini ve selenyum takviyesi ikiye katlanmalıdır. İkiz doğum yaygındır; çoğul gebelikte enerji takviyesi artırılmalı. Aşırı kondisyon (CS 3.5 üzeri) doğum komplikasyonlarını artırır.
Süt zirvesi 4–8. haftada gerçekleşir; yem tüketimi zirveye geride kalır. 65 kg'da ~2.0–2.6 kg KM/gün. Enerji negatif dengesi bu dönemde kaçınılmazdır; vücut rezervlerinden 0.3–0.5 kg/gün yağ mobilizasyonu normaldir. Ketoz belirtilerine (iştahsızlık, süt düşüşü, nefeste aseton kokusu) dikkat edilmelidir. Günlük 5–8 lt taze su erişimi zorunludur.
Süt verimi kademeli düşer; kondisyon skoru 2.8–3.2'ye getirilmelidir. Kesif yem, verimi düştükçe azaltılmalıdır. Aşırı kesif yem obeziteye ve bir sonraki laktasyonda metabolik sorunlara yol açar.
İlk 3 gün kolostrum zorunludur (0.5–0.8 lt/gün; vücut ağırlığının %10'u). CAE virüsü kolostrum yoluyla bulaşır; CAE kontrolü için kolostrum pastörize edilmeli (56°C, 1 saat) ve oğlak anneden ayrılmalıdır. 3. haftadan itibaren starter yem ve kuru ot sunulmaya başlanır. 3. ayda hedef canlı ağırlık 18–25 kg.
Aşağıdaki değerler için yemsatıcınıza veya veterinerinize danışın.
İz mineraller
Vitaminler(IU = uluslararası birim)
Yılın farklı dönemlerinde dikkat edilmesi gereken besleme değişiklikleri.
Kış
İsviçre Alpleri'nin ılıman kışlarına adapte olmuştur; Türkiye'nin sert iç ve doğu Anadolu kışlarında ek ısıtma gerekebilir. Kış rasyonu kuru ot ağırlıklı olmalı, mineral blok serbest erişimde tutulmalıdır. Kapalı ahırda D vitamini takviyesi kritiktir. Donmayan su erişimi şarttır; soğuk su tüketimi yem verimini düşürür.
Yaz
Beyaz tüy güneşi kısmen yansıtır; ancak yüksek süt üretiminden kaynaklanan metabolik ısı Türkiye yazlarında strese yol açar. 30°C üzerinde yem tüketimi ve süt verimi belirgin düşer. Gölgelik ve bol serin su zorunludur; yemleme sabah erken ve akşam serinliğinde yapılmalıdır. Yerli ırklara kıyasla sıcaklık stresine belirgin biçimde daha hassastır.
Doğum öncesi
Geçiş dönemi (doğuma 6 hafta) beslenmesi kritiktir. E vitamini ve selenyum takviyesi ikiye katlanmalıdır. Kalsiyum kısıtlaması veya anyonik tuz kullanımıyla hipokalsemi riski azaltılabilir. Zayıf kondisyonlu hayvanlarda enerji takviyesi artırılmalıdır. CAE kontrol protokolü için oğlak doğumda anneden ayrılmaya hazır ol.
