Yüksek yağlı süt ve et üretimi için yetiştirilen büyükbaş hayvan.
Türkiye'nin tek su mandası ırkıdır; Hindistan kökenli nehir tipi Bubalus bubalis'in Anadolu'ya adapte olmuş soyundan gelir ve dünyanın bu tipine ait en saf popülasyonlarından biri olarak kabul edilir. TÜİK verilerine göre 1961'de 1.140.000 baş olan manda varlığı 2010'da yaklaşık 80.000'e gerilemiş; devlet destekleri ve ıslah programları sayesinde 2024'te 162.000 başa ulaşmıştır. Ülke genelinde dağılımın yoğunlaştığı iller arasında Samsun, Diyarbakır, Bitlis, Afyonkarahisar, Tokat ve Marmara bölgesi illeri yer alır. Dişi 450–500 kg, erkek 700–800 kg. Yüzde 6.6–8.1 yağ içeren kalın sütü; kaymak, manda yoğurdu ve geleneksel dondurma yapımına en uygun ham maddeyi oluşturur. Siyah derisi ve sığıra göre yaklaşık altı kat daha az ter bezi nedeniyle ısı stresine son derece hassastır; çamur banyosu erişimi fizyolojik bir zorunluluktur.
Hindistan'ın Haryana ve Punjab eyaletlerinden gelen Murrah, dünyanın en yüksek sütlü manda ırkıdır; laktasyonda ortalama 1.800–2.200 litre, seçilmiş sürülerde 2.500 litreye ulaşan verimi ile Anadolu Mandası'nın yaklaşık iki katı süt üretir. Türkiye'ye TAGEM bünyesinde yapılan ithal programlarıyla girmiş; Anadolu Mandası ile melezlenmesiyle elde edilen kuşak 'Murana' adıyla tanınmaktadır. Dişi 450–650 kg, erkek 550–800 kg. Dönük spiral boynuzları, siyah derisi ve kısa kuyruğuyla tanınan ırk, ısı stresine Anadolu Mandası kadar hassastır; çamur banyosu veya su sisi sistemi olmadan verimli yetiştiricilik mümkün değildir. Yüksek süt verimi nedeniyle laktasyon başında negatif enerji dengesine (NEB) girme riski yüksektir; dengeli TMR (Toplam Karma Rasyon) ve yakın takip zorunludur.
