İsviçre Alpleri kökenli kahverengi-gri tüylü kombine ırk; süt protein oranı (%3.5–3.6) büyük melk ırkları arasında en yüksek düzeydedir. İnek 550–700 kg, boğa 800–1000 kg. Türkiye'de özellikle Karadeniz ve Doğu Anadolu'da yaygın olup uzun ömürlülüğü ve ayak-bacak sağlamlığıyla bilinir. Laktasyon başına 6000–8500 kg süt verimi hedeflenir.
Bu rehberde Esmer (Brown Swiss) için günde ne kadar ve ne tür yem verilmesi gerektiği, hangi yemlerin önerildiği, yaşam dönemlerine göre yem miktarları ile kış ve yaz aylarında dikkat edilmesi gerekenler anlatılmaktadır.
Günlük beslenmede kullanılması önerilen yemler ve destekleyici takviyeler.
Ketoz
Erken laktasyonda enerji negatif dengesi nedeniyle vücut yağı mobilize edilir; iştahsızlık, süt düşüşü ve karaciğer yağlanması görülebilir; geçiş dönemi beslenmesi ve propilen glikol ile önlenir.
Hipokalsemi (süt humması)
Doğum sonrası kan kalsiyumunun düşmesi; titreme, yere yatma ve felçle kendini gösterir; anyonik tuz protokolü veya geçiş dönemi Ca kısıtlamasıyla önlenebilir.
Mastitis
Süt ineklerinde en yaygın hastalıktır; sağım hijyeni, teat dezenfeksiyonu ve sağım makinesinin düzenli bakımıyla riske azaltılabilir.
Topallık (laminitis)
Yüksek tahıl rasyonu ve sert zemin ayak tabanı yarasına yol açar; rasyonda kaba yem oranını koru, yataklık kalın tut, ayak banyosu uygula.
Döl tutmama
Erken laktasyonda enerji açığı üreme performansını düşürür; ilk tohumlamayı doğumdan en az 60 gün sonraya bırak ve kondisyon skoru 2.5'ın altına düşürme.
| Besin değeri | Aralık (en az – en çok)Aralık |
|---|---|
| Günlük kuru yem | 14–22 kg/gün |
| Protein oranı | 14–18 % |
| Enerji değeri | 10.5–13 MJ/kg kuru madde |
| Mineral değerleri(rasyonun kuru maddesinde) | |
| Kalsiyum | 0.65–0.8 % |
| Fosfor | 0.4–0.5 % |
| Magnezyum | 0.25–0.35 % |
| Sodyum | 0.2–0.3 % |
Laktasyon döneminin temel enerji kaynağı; yüksek nişasta ve nem içeriği süt üretimini destekler.
%8.5
%30
%22
Yüksek protein içeriğiyle süt ineklerinde temel kaba protein kaynağı; rumen sağlığını ve süt protein oranını destekler.
%18
%87
%28
Rumen tampon görevi görür; yonca ile birlikte kullanıldığında asidoz riskini azaltır.
%10
%88
%32
Erken ve orta laktasyonda protein açığını kapatan; Esmer ırkının yüksek süt protein hedefini destekleyen yem katkısı.
%44
%88
Orta enerji içeriğiyle geçiş döneminde rumen adaptasyonunu kolaylaştıran; kabızlık riskini azaltan katkı yemi.
%15
%87
%10
Süt ineğine özel yüksek Ca-P formülasyonu; laktasyonda kemik rezervlerinin korunması ve hipokalsemi önlenmesi için gereklidir.
600 kg'da ~11–12 kg KM/gün. Kaliteli kaba yem ağırlıklı rasyon; kesif yem minimum düzeyde tutulur. Kondisyon skoru 3.0–3.5 arasında olmalı. Kuruluk dönemi 45–60 gün olarak planlanmalı; daha kısa kuru dönem bir sonraki laktasyon verimini düşürür.
Doğum sonrası rasyona adaptasyon bu dönemde sağlanır; kesif yem günde +0.3 kg artırılarak 3–4 kg'a ulaştırılır. Magnezyum ve E vitamini takviyesi artırılmalıdır. Anyonik tuz veya kalsiyum kısıtlamasıyla hipokalsemi önlemi alınabilir.
Süt zirvesi 6–8. haftada gerçekleşir; yem tüketimi zirveye geride kalır ve enerji negatif dengesi kaçınılmazdır. Bu dönemde vücut rezervlerinden 0.5 kg/gün'e kadar yağ mobilizasyonu normaldir. Ketoz belirtilerine (süt düşüşü, iştahsızlık) dikkat. Günlük 80–100 lt taze su erişimi zorunludur.
Süt verimi kademeli düşer; kondisyon skoru yeniden 3.0–3.5'e getirilmelidir. Gebe inekte gebeliğin son 3 ayında enerji ihtiyacı artar. Kesif yem verimi düştükçe azaltılmalı; fazla kesif yem obeziteye ve bir sonraki laktasyonda sorunlara yol açar.
0–3. gün: Kolostrum zorunludur (4–5 lt/gün). 3. gün–8. hafta: Tam süt veya yüksek kaliteli süt ikamesi (günde 6–8 lt). 2. haftadan itibaren starter yem ve kuru ot sunulmaya başlanır. 8. haftada sütten kesme; hedef 6. ay canlı ağırlık 180–210 kg.
Aşağıdaki değerler için yemsatıcınıza veya veterinerinize danışın.
İz mineraller
Vitaminler(IU = uluslararası birim)
Yılın farklı dönemlerinde dikkat edilmesi gereken besleme değişiklikleri.
Kış
Soğuğa dayanıklı bir ırktır; Alp iklimine adapte olmuştur. Kış aylarında enerji ihtiyacı %10–15 artar. Kuru ot ve mısır silajı ağırlıklı rasyon yeterlidir. Kapalı ahırda D vitamini takviyesi kritiktir. Su sistemlerinin donmaması için ısıtmalı suluk tercih edilmelidir.
Yaz
Holstein'a kıyasla sıcaklık toleransı daha iyidir; ancak 28°C üzerinde süt verimi ve yem tüketimi düşer. Sabah erken ve akşam geç sağım yapılmalıdır. Gölgelik ve bol taze serin su sağlanmalıdır. Yaz mera döneminde şişkinlik protokolü uygulanmalı, sabah aç karnına baklagil merasına salınmamalıdır.
Doğum öncesi
Geçiş dönemi (doğuma 3 hafta) beslemesi kritiktir. Anyonik tuz veya DCAD (diyet katyon-anyon dengesi) protokolüyle hipokalsemi önlenmelidir. E vitamini ve selenyum takviyesi ikiye katlanmalıdır. Doğum sonrası propilen glikol desteği erken laktasyon ketozunu önler.
