İngiliz Kanalı'ndaki Jersey Adası'ndan gelen Jersey, dünyanın en yüksek süt yağı oranına sahip sığır ırkıdır; yüzde 4.5–5.5 yağ ve yüzde 3.5–4.0 protein içerikli sütüyle peynir ve tereyağı üretiminde Holstein'a kıyasla litre başına belirgin avantaj sağlar. Dişi 350–450 kg, erkek 550–700 kg ile küçük yapılıdır; ancak canlı ağırlığına oranla en verimli süt üreten sığır ırkıdır. Laktasyonda 5.000–8.000 kg süt verir. Türkiye'de küçük ve orta ölçekli işletmelerde ve yüksek yağlı süt talebi olan bölgelerde kullanımı artmaktadır.
Bu rehberde Jersey için günde ne kadar ve ne tür yem verilmesi gerektiği, hangi yemlerin önerildiği, yaşam dönemlerine göre yem miktarları ile kış ve yaz aylarında dikkat edilmesi gerekenler anlatılmaktadır.
Günlük beslenmede kullanılması önerilen yemler ve destekleyici takviyeler.
Hipokalsemi (süt humması)
Jersey, sığır türündeki en yüksek hipokalsemi riskine sahip ırklardan biridir; yüksek süt yağı nedeniyle kalsiyum mobilizasyonu çok hızlı gerçekleşir. Geçiş dönemi DCAD yönetimi zorunludur.
Ketoz
Erken laktasyonda NEB derinleşirse karaciğer yağlanması ve ketoz gelişir; iştahsızlık, süt düşüşü ve aseton kokusu erken belirtilerdir.
Mastitis
Yüksek verimli süt ırklarında yaygın; sağım hijyeni, teat dezenfeksiyonu ve sağım makinesi bakımıyla riski azalt.
Sıcaklık stresi
Küçük vücut yüzey alanı ısı dağılımını zorlaştırır; Türkiye yazlarında serinletme sistemi önerilir.
| Besin değeri | Aralık (en az – en çok)Aralık |
|---|---|
| Günlük kuru yem | 10–18 kg/gün |
| Protein oranı | 12–18 % |
| Enerji değeri | 10.5–13 MJ/kg kuru madde |
| Mineral değerleri(rasyonun kuru maddesinde) | |
| Kalsiyum | 0.55–0.8 % |
| Fosfor | 0.35–0.5 % |
| Magnezyum | 0.18–0.28 % |
| Sodyum | 0.15–0.22 % |
TMR'nin temel enerji ve lif kaynağı; laktasyon zirvesinde rasyonun omurgasını oluşturur.
%8.5
%32
%22
Laktasyonda protein ihtiyacını karşılayan kaliteli kaba yem; rumen tampon görevi de görür.
%17
%87
%27
Rumen tampon görevi gören temel lif kaynağı; asidoz riskini dengelemek için TMR'nin vazgeçilmez bileşenidir.
%10
%88
%32
Laktasyon enerji açığını kapatan temel tahıl takviyesi.
%10
%87
%5
Laktasyon zirvesinde protein ihtiyacını karşılayan yüksek proteinli takviye.
%46
%89
%7
Yüksek kalsiyum içerikli, hipokalsemi riskini azaltan Ca-P dengeli mineral karışımı.
400 kg'da ~7.2–8.0 kg KM/gün. Kondisyon skoru 2.8–3.2 arasında tutulmalı; obez Jersey erken laktasyonda çok ciddi NEB ve metabolik sorunlara girer. Kuruluk 45 günden kısa olmamalıdır.
Jersey'de hipokalsemi (süt humması) riski yüksektir; anyonik tuz veya DCAD yönetimi uygulanmalıdır. Kesif yem günde 0.2–0.3 kg artırılarak rumen yeni rasyona alıştırılır.
Süt zirvesi 4–8. haftada gerçekleşir; günlük verim 20–35 kg. 400 kg'da ~12–16 kg KM/gün. NEB bu dönemde kaçınılmazdır; ketoz belirtileri (iştahsızlık, aseton kokusu) için günlük gözlem zorunludur.
Süt verimi kademeli düşer; kondisyon skoru 2.8–3.2'ye getirilmelidir. Kesif yem verimi düştükçe azaltılmalıdır; aşırı tahıl obeziteye ve bir sonraki laktasyonda metabolik sorunlara yol açar.
Doğumda 20–28 kg; 3. ay sonu hedef 60–90 kg. İlk 24 saatte kolostrum 2–3 lt/gün zorunludur. Jersey buzağıları küçük yapılıdır; soğuk ve neme karşı dikkatli korunmalıdır. 3. haftadan itibaren starter yem ve kuru ot sunulmaya başlanır.
Aşağıdaki değerler için yemsatıcınıza veya veterinerinize danışın.
İz mineraller
Vitaminler(IU = uluslararası birim)
Yılın farklı dönemlerinde dikkat edilmesi gereken besleme değişiklikleri.
Kış
Soğuğa orta düzeyde dayanıklıdır; Türkiye'nin sert iç ve doğu kışlarında ek ısıtmalı barınak gerekebilir. Kış rasyonu mısır silajı ve kuru ot ağırlıklı olmalıdır. Kapalı ahırda D vitamini takviyesi kritiktir. Donmayan su erişimi şarttır.
Yaz
Yüksek metabolik aktivite sıcaklık stresini artırır; 30°C üzerinde yem tüketimi ve süt verimi belirgin düşer. Gölgelik ve bol serin su zorunludur; yemleme sabah erken ve akşam serinliğinde yapılmalıdır.
Doğum öncesi
Jersey'de hipokalsemi riski yüksektir; doğumdan 3 hafta önce DCAD yönetimi veya anyonik tuz uygulaması önerilir. Kesif yem kademeli artırılarak rumen geçiş rasyonuna alıştırılır. E vitamini ve selenyum takviyesi artırılmalıdır. Buzağı küçük olduğundan distosi nadirdir.
