Avusturya'nın Vorarlberg eyaletindeki Montafon vadisinden çıkan gri-kahve tüylü kombine ırk; Esmer ırkının Alpin koşullara özelleşmiş Avusturya hattı olarak bilinir. İnek 500–650 kg, boğa 750–900 kg. Türkiye'de özellikle Karadeniz Bölgesi ve Doğu Anadolu'da yaygın olup dağlık arazilere mükemmel adaptasyonu, uzun ömürlülüğü ve laktasyon başına 5000–7000 kg yağ ile protein oranı yüksek süt verimiyle tanınır.
Bu rehberde Montofon için günde ne kadar ve ne tür yem verilmesi gerektiği, hangi yemlerin önerildiği, yaşam dönemlerine göre yem miktarları ile kış ve yaz aylarında dikkat edilmesi gerekenler anlatılmaktadır.
Günlük beslenmede kullanılması önerilen yemler ve destekleyici takviyeler.
Ketoz
Erken laktasyonda enerji negatif dengesi nedeniyle vücut yağı mobilize edilir; Montofon Holstein'a göre daha az hassas olsa da doğum sonrası iştahsızlık, süt düşüşü ve nefeste aseton belirtilerine dikkat edilmelidir.
Hipokalsemi (süt humması)
Doğum sonrası kan kalsiyumunun düşmesi; titreme, yere yatma ve felçle kendini gösterir; anyonik tuz protokolü veya geçiş dönemi kalsiyum kısıtlamasıyla önlenebilir.
Şişkinlik
Dağlık meralarda baklagil ağırlıklı taze ota ani geçiş köpüklü şişkinliğe neden olur; sabah aç karnına otlatmaktan kaçınılmalı, geçiş 7–10 günde kademeli yapılmalıdır.
Selenyum eksikliği
Türkiye topraklarının büyük bölümünde selenyum düşüktür; beyaz kas hastalığı ve üreme sorunlarına yol açabilir, takviye zorunludur.
Mastitis
Mera koşullarında görece düşük risk taşısa da sağım hijyeni ve teat dezenfeksiyonu ihmal edilmemelidir; dağlık arazide çamur ve ıslak zemine dikkat edilmelidir.
| Besin değeri | Aralık (en az – en çok)Aralık |
|---|---|
| Günlük kuru yem | 12–20 kg/gün |
| Protein oranı | 13–17 % |
| Enerji değeri | 10–12.5 MJ/kg kuru madde |
| Mineral değerleri(rasyonun kuru maddesinde) | |
| Kalsiyum | 0.6–0.78 % |
| Fosfor | 0.38–0.48 % |
| Magnezyum | 0.22–0.32 % |
| Sodyum | 0.18–0.28 % |
Laktasyon döneminin temel enerji kaynağı; yüksek nişasta ve nem içeriği süt üretimini destekler.
%8.5
%30
%22
Yüksek protein içeriğiyle süt ineklerinde temel kaba protein kaynağı; süt protein oranını ve rumen sağlığını destekler.
%18
%87
%28
Rumen tampon görevi görür; yonca ile birlikte kullanıldığında asidoz riskini azaltır.
%10
%88
%32
Erken ve orta laktasyonda protein açığını kapatan; süt protein oranını destekleyen yem katkısı.
%44
%88
Erken laktasyonda enerji açığını kapatan, mısır kırmasına kıyasla asidoz riski daha düşük tahıl yemi.
%11
%87
Süt ineğine özel yüksek Ca-P formülasyonu; laktasyonda kemik rezervlerinin korunması ve hipokalsemi önlenmesi için gereklidir.
580 kg'da ~10–12 kg KM/gün. Kaliteli kaba yem ağırlıklı rasyon; kesif yem minimum düzeyde tutulur. Kondisyon skoru 3.0–3.5 arasında olmalı. Kuruluk dönemi 45–60 gün olarak planlanmalı; bu sürenin kısaltılması bir sonraki laktasyon verimini ve inek sağlığını olumsuz etkiler.
Doğum sonrası rasyona adaptasyon bu dönemde sağlanır; kesif yem günde +0.3 kg artırılarak 3–4 kg'a ulaştırılır. Magnezyum ve E vitamini takviyesi artırılmalıdır. Anyonik tuz veya kalsiyum kısıtlamasıyla hipokalsemi önlemi alınabilir.
Süt zirvesi 6–8. haftada gerçekleşir. Montofon'da enerji negatif dengesi Holstein'a kıyasla daha hafif seyreder; bununla birlikte doğum sonrası ilk 30 gün ketoz belirtilerine (süt düşüşü, iştahsızlık, nefeste aseton kokusu) dikkat edilmelidir. Günlük 70–90 lt taze su erişimi zorunludur.
Süt verimi kademeli düşer; kondisyon skoru yeniden 3.0–3.5'e getirilmelidir. Montofon laktasyon eğrisi Holstein'a göre daha persistent olduğundan orta dönemde kesif yem kesimi yavaş ve kademeli yapılmalıdır. Fazla kesif yem obeziteye ve bir sonraki laktasyonda sorunlara yol açar.
0–3. gün: Kolostrum zorunludur (4–5 lt/gün). 3. gün–8. hafta: Tam süt veya yüksek kaliteli süt ikamesi (günde 5–7 lt). 2. haftadan itibaren starter yem ve kuru ot sunulmaya başlanır. 8. haftada sütten kesme; hedef 6. ay canlı ağırlık 160–200 kg.
Aşağıdaki değerler için yemsatıcınıza veya veterinerinize danışın.
İz mineraller
Vitaminler(IU = uluslararası birim)
Yılın farklı dönemlerinde dikkat edilmesi gereken besleme değişiklikleri.
Kış
Alpin kökenli dayanıklı bir ırktır; düşük sıcaklık ve yüksek nem koşullarına direnç Holstein'den belirgin biçimde üstündür. Karadeniz ve Doğu Anadolu kışlarında ahır barınağı yeterlidir. Enerji ihtiyacı soğukla birlikte %10–15 artar; kuru ot ve mısır silajı ağırlıklı rasyon yeterlidir. Yüksek rakımlı yerlerde soğuk su tüketiminin düştüğü suluklar ısıtmalı olmalı, aksi halde yem verimliliği düşer. Kapalı barınaklarda D vitamini takviyesi kritiktir.
Yaz
Karadeniz ve Doğu Anadolu yaylalarına mükemmel adapte olmuştur; yaz mera döneminde ek kesif yeme genellikle gerek kalmaz. Yüksek nem ve sıcaklığa dayanımı Holstein'den iyi olsa da 28°C üzerinde süt verimi düşebilir; gölgelik ve bol taze su sağlanmalıdır. Baklagil ağırlıklı dağ meralarında şişkinlik protokolü uygulanmalı; sabah aç karnına salınmamalıdır. Mineral blok mera boyunca serbest erişimde tutulmalıdır.
Doğum öncesi
Geçiş dönemi (doğuma 3 hafta) beslemesi kritiktir. Anyonik tuz veya DCAD protokolüyle hipokalsemi önlenmelidir. E vitamini ve selenyum takviyesi ikiye katlanmalıdır. Doğum sonrası propilen glikol desteği (200–300 ml/gün, 7–10 gün) erken laktasyon ketozunu önler. Montofon geçiş dönemine Esmer ırkına benzer tepki verir.
