İsviçre'nin Bern Kantonu'ndaki Simme vadisinden çıkan sarı-kızıl ve beyaz benekli kombine ırk; hem süt hem et üretiminde üstün performansıyla dünyanın en yaygın sığır ırklarından biridir. İnek 650–800 kg, boğa 1000–1300 kg. Türkiye'de özellikle İç ve Doğu Anadolu'da yaygın olup laktasyon başına 5500–8000 kg süt, besi erkek buzağılarında ise günlük 1.2–1.5 kg canlı ağırlık artışı hedeflenir.
Bu rehberde Simmental için günde ne kadar ve ne tür yem verilmesi gerektiği, hangi yemlerin önerildiği, yaşam dönemlerine göre yem miktarları ile kış ve yaz aylarında dikkat edilmesi gerekenler anlatılmaktadır.
Günlük beslenmede kullanılması önerilen yemler ve destekleyici takviyeler.
Ketoz
Erken laktasyonda yüksek süt talebi ve yetersiz enerji alımı enerji dengesini bozar; iştahsızlık, süt düşüşü ve karaciğer yağlanması görülebilir; geçiş dönemi beslenmesi ve propilen glikol desteğiyle önlenir.
Hipokalsemi (süt humması)
Doğum sonrası kan kalsiyumunun düşmesi; anyonik tuz protokolü veya geçiş dönemi kalsiyum kısıtlamasıyla önlenebilir.
Doğum güçlüğü (distosi)
Büyük çerçeveli ırk büyük buzağı doğurur; özellikle düvelerin ilk doğumunda müdahale gerekebilir, doğum gözetim altında yapılmalıdır.
Asidoz
Besi rasyonunda tahıl oranı hızlı artırılırsa rumen asidozu gelişir; tüm kesif yem geçişleri 10–14 günde kademeli uygulanmalıdır.
Topallık (laminitis)
Yüksek tahıl rasyonu ve sert beton zemin ayak tabanı yarasına yol açar; rasyonda kaba yem oranını koru, yataklık kalın tut, ayak banyosunu düzenli uygula.
Selenyum eksikliği
Türkiye topraklarının büyük bölümünde selenyum düşüktür; beyaz kas hastalığı ve üreme sorunlarına yol açabilir, takviye zorunludur.
| Besin değeri | Aralık (en az – en çok)Aralık |
|---|---|
| Günlük kuru yem | 14–25 kg/gün |
| Protein oranı | 13–17 % |
| Enerji değeri | 10–13 MJ/kg kuru madde |
| Mineral değerleri(rasyonun kuru maddesinde) | |
| Kalsiyum | 0.6–0.8 % |
| Fosfor | 0.38–0.5 % |
| Magnezyum | 0.22–0.32 % |
| Sodyum | 0.18–0.28 % |
Hem laktasyon hem besi döneminin temel enerji kaynağı; yüksek nişasta içeriği süt üretimini ve canlı ağırlık artışını destekler.
%8.5
%30
%22
Yüksek protein içeriğiyle laktasyon döneminde temel kaba protein kaynağı; süt protein oranını ve rumen sağlığını destekler.
%18
%87
%28
Rumen tampon görevi görür; fiziksel lif yapısı geviş getirmeyi artırarak rumen pH'ını dengeler.
%10
%88
%32
Erken ve orta laktasyonda protein açığını kapatan; besi döneminde de kas gelişimini destekleyen yem katkısı.
%44
%88
Laktasyon ve besi döneminde enerji açığını kapatan; asidoz riski mısır kırmasından daha düşük tahıl yemi.
%11
%87
Süt ineğine özel yüksek Ca-P formülasyonu; laktasyonda kemik rezervlerinin korunması ve hipokalsemi önlenmesi için gereklidir.
700 kg'da ~13–14 kg KM/gün. Kaliteli kaba yem ağırlıklı rasyon; kesif yem minimum düzeyde tutulur. Kondisyon skoru 3.0–3.5 arasında olmalı. Kuruluk dönemi 45–60 gün olarak planlanmalı; bu sürenin kısaltılması bir sonraki laktasyon verimini ve inek sağlığını olumsuz etkiler.
Doğum sonrası rasyona adaptasyon bu dönemde sağlanır; kesif yem günde +0.3 kg artırılarak 4–5 kg'a ulaştırılır. Magnezyum ve E vitamini takviyesi artırılmalıdır. Büyük çerçeveli Simmental büyük buzağı doğurabilir; düvelerde ilk doğum veteriner gözetiminde yapılmalı, müdahaleye hazır olunmalıdır.
Süt zirvesi 6–8. haftada gerçekleşir. Yüksek genetik potansiyel nedeniyle enerji negatif dengesi kaçınılmazdır; vücut rezervlerinden 0.5 kg/gün'e kadar yağ mobilizasyonu normaldir. Ketoz ve karaciğer yağlanması belirtilerine (iştahsızlık, süt düşüşü, nefeste aseton kokusu) dikkat edilmelidir. Günlük 90–120 lt taze su erişimi zorunludur.
Süt verimi kademeli düşer; kondisyon skoru yeniden 3.0–3.5'e getirilmelidir. Gebe inekte gebeliğin son 3 ayında enerji ihtiyacı artar. Kesif yem, verimi düştükçe azaltılmalıdır; aşırı kesif yem obeziteye ve bir sonraki laktasyonda metabolik sorunlara yol açar.
0–3. gün: Kolostrum zorunludur (4–5 lt/gün; büyük buzağılar daha fazla kolostrum gerektirir). 3. gün–8. hafta: Tam süt veya yüksek kaliteli süt ikamesi (günde 6–8 lt). 2. haftadan itibaren starter yem ve kuru ot sunulmaya başlanır. 8. haftada sütten kesme; hedef 6. ay canlı ağırlık 200–250 kg.
Hedef günlük canlı ağırlık artışı 1.2–1.5 kg. Kasaplık ağırlığı 600–750 kg hedeflenir; karkas verimi %56–60. Simmental erkek buzağıları ve melezleri Türkiye besi sektöründe yüksek talep görür.
Örnek rasyon(500 kg besi hayvanı)
Aşağıdaki değerler için yemsatıcınıza veya veterinerinize danışın.
İz mineraller
Vitaminler(IU = uluslararası birim)
Yılın farklı dönemlerinde dikkat edilmesi gereken besleme değişiklikleri.
Kış
Soğuğa dayanıklı ve iri yapılı ırk; İsviçre Alpleri'nin sert iklimine tarihsel olarak adapte olmuştur. Büyük vücut kütlesi nedeniyle kış aylarında enerji ihtiyacı %10–15 artar; kuru ot ve mısır silajı ağırlıklı rasyon yeterlidir. Kapalı ahırda D vitamini takviyesi kritiktir. Su sistemlerinin donmaması için ısıtmalı suluk tercih edilmeli; soğuk su tüketiminin kısılması süt verimini olumsuz etkiler.
Yaz
Sarı-kızıl ve beyaz benekli tüy yapısı güneş ışığını siyah ırklardan daha iyi yansıtır; sıcaklık toleransı Angus ve Holstain'den iyidir. Bununla birlikte 30°C üzerinde yem tüketimi düşer; gölgelik ve bol taze su zorunludur. Mera döneminde sabah erken otlatma tercih edilmeli, mineral blok serbest erişimde tutulmalıdır. Baklagil ağırlıklı merada şişkinlik protokolü uygulanmalıdır.
Doğum öncesi
Geçiş dönemi (doğuma 3 hafta) beslemesi kritiktir. Anyonik tuz veya DCAD protokolüyle hipokalsemi önlenmelidir. E vitamini ve selenyum takviyesi ikiye katlanmalıdır. Simmental büyük buzağı doğurabilir; düvelerde ilk doğum mutlaka veteriner gözetiminde yapılmalı, müdahaleye hazır olunmalıdır. Doğum sonrası propilen glikol desteği (200–300 ml/gün, 7–10 gün) erken laktasyon ketozunu önler.
