Orta Anadolu'nun kıraç steplerinde yüzyıllar boyunca şekillenmiş, Türkiye'nin en eski yerli sığır ırkıdır; süt, et ve iş hayvanı olarak üç yönlü kullanılmıştır. İnek 250–350 kg, boğa 350–450 kg. Düşük yem girdisiyle sert iklime, kıt meraya ve su kısıtlılığına üstün adaptasyonu nedeniyle ithal ırklara göre avantaj taşıdığı marjinal koşullarda vazgeçilmez yerli kaynaktır. Laktasyon başına 600–1500 kg yüksek yağlı (%5–6) süt verir.
Bu rehberde Yerli Kara için günde ne kadar ve ne tür yem verilmesi gerektiği, hangi yemlerin önerildiği, yaşam dönemlerine göre yem miktarları ile kış ve yaz aylarında dikkat edilmesi gerekenler anlatılmaktadır.
Günlük beslenmede kullanılması önerilen yemler ve destekleyici takviyeler.
Kış mineral eksikliği
Uzun saman ağırlıklı kışlarda selenyum, çinko ve fosfor eksikliği birikebilir; mineral blok veya tuz-mineral karışımı serbest tüketim zorunludur.
İç parazitler (helmintler)
Yoğun ve sürekli otlatma koşullarında mide-bağırsak solucanları verim kaybına ve buzağı ölümlerine yol açar; mevsimsel antiparaziter program uygulanmalıdır.
Selenyum eksikliği
Türkiye topraklarının büyük bölümünde selenyum düşüktür; buzağılarda beyaz kas hastalığı ve üreme sorunlarına yol açabilir, takviye zorunludur.
Şişkinlik
Alışılagelmiş step merasında nadirdir; baklagil ağırlıklı meralara veya sulanmış yonca tarlalarına ani geçişte dikkat edilmelidir.
Melez yönetim hatası
Yerli Kara F1 melezleri anneden çok daha yüksek besin ihtiyacı duyan babanın ırkına göre beslenmelidir; ana ırk standarttlarıyla yönetilirse büyüme hedefleri karşılanamaz.
| Besin değeri | Aralık (en az – en çok)Aralık |
|---|---|
| Günlük kuru yem | 5–10 kg/gün |
| Protein oranı | 9–14 % |
| Enerji değeri | 8.5–11 MJ/kg kuru madde |
| Mineral değerleri(rasyonun kuru maddesinde) | |
| Kalsiyum | 0.35–0.55 % |
| Fosfor | 0.25–0.38 % |
| Magnezyum | 0.15–0.22 % |
| Sodyum | 0.08–0.18 % |
Temel lif ve orta düzey protein kaynağı; rumen sağlığını korur, laktasyon ve idame dönemlerinin omurgasını oluşturur.
%10
%88
%32
Kış aylarının temel kaba yemi; düşük protein ve enerji içermesine karşın Yerli Kara'nın gelişmiş rumen mikrobiyotası sayesinde verimli biçimde sindirilir.
%4
%87
%42
Gebelik sonu ve laktasyon başında enerji açığını kapatan sınırlı kesif yem takviyesi; kaba yem kalitesinin düşük olduğu kış aylarında kullanılır.
%11
%87
Saman ağırlıklı kış rasyonunda biriken mineral açığını kapatan; selenyum ve çinko içerikli temel karışım. Doğum öncesi ve buzağılama sezonunda kritik öneme sahiptir.
300 kg'da ~5.5–6.0 kg KM/gün. Orta kalitede kaba yem yeterlidir; kesif yem minimum düzeyde tutulmalı ya da hiç verilmemelidir. Kondisyon skoru 3.0–3.5 arasında tutulmalı; ırkın doğası gereği bu dönemde aşırı beslemeye gerek yoktur.
Kuru ot + günde 0.3–0.5 kg arpa kırması ve mineral takviyesi. Küçük çerçeveli yapı nedeniyle distosi riski düşüktür; bununla birlikte E vitamini ve selenyum takviyesi buzağı doğum canlılığı ve ineğin toparlanması için önemlidir.
Günlük süt verimi 2–5 lt'dir; düşük miktar olsa da %5–6 yağ içeriğiyle yüksek kalitelidir. 300 kg'da ~7.5–9.0 kg KM/gün. Kaba yem kalitesi iyiyse (çayır kuru otu, yonca bulunuyorsa) ek kesif yeme gerek kalmaz. Mera döneminde doğal otlatma laktasyon ihtiyacını büyük ölçüde karşılar.
0–7. gün: Kolostrum zorunludur (1.5–2 lt/gün). 7. gün–8. hafta: İnek sütü. 3. haftadan itibaren starter yem ve kuru ot sunulabilir. 6. ayda hedef canlı ağırlık 90–130 kg. Küçük ineklerin kolostrum miktarı az olabileceğinden doğumun hemen ardından acele edilmelidir.
Hedef günlük canlı ağırlık artışı 0.5–0.8 kg; kültür ırkları kadar hızlı büyüme beklenmemelidir. Kasaplık ağırlığı 300–400 kg; karkas verimi %45–52. Otlatma bazlı bitirme, yüksek tahıl rasyonuna kıyasla ırka çok daha uygundur.
Örnek rasyon(250 kg besi hayvanı)
Aşağıdaki değerler için yemsatıcınıza veya veterinerinize danışın.
İz mineraller
Vitaminler(IU = uluslararası birim)
Yılın farklı dönemlerinde dikkat edilmesi gereken besleme değişiklikleri.
Kış
Türk steplerinin sert kış koşullarına genetik olarak adapte edilmiş tek yerli ırktır; -25°C'ye kadar rüzgar siperli açık barınakta yaşayabilir. Kapalı ahır şartı yoktur. Kış rasyonu ağırlıklı olarak buğday samanı ve az miktarda kuru ottan oluşur; bu dönemde mineral blok zorunludur çünkü uzun saman ağırlıklı beslemede selenyum, çinko ve fosfor eksikliği birikebilir. Kültür ırklarının çeyreği kadar yem harcamasıyla kışı atlatabilir.
Yaz
Kıraç Anadolu steplerinde Angus veya Holstein'ın dayanamayacağı koşullarda mera yapabilir. Sıcağa ve su kısıtlılığına toleransı diğer ırklardan belirgin biçimde üstündür. Yaz meralarında mineral blok serbest erişimde tutulmalıdır. Baklagil ağırlıklı nadir meralarda şişkinlik riski yine de gözetilmelidir. Sıcak yaz aylarında yem tuzu takviyesi zorunludur.
Doğum öncesi
Kapsamlı geçiş dönemi yönetimine gerek duyulmaz; ırk doğumu çok daha kolay atlatır. Bununla birlikte doğuma son 3 haftada günde 0.3–0.5 kg arpa kırması ve mineral takviyesi buzağı doğum ağırlığını ve canlılığını artırır. E vitamini ve selenyum takviyesi bu dönemde kritik olmasa da ihmal edilmemelidir.
