Türkiye'de yüzyıllardır köy bahçelerinde yetiştirilen yerli kaz; sert koşullara adaptasyonu, mera bazlı beslenme yeteneği ve yağlı etiyle tanınır. Dişi 4–6 kg, erkek 5–8 kg. Mera döneminde minimum girdiyle yetiştirilebilmesi ve Kurban Bayramı döneminde yüksek talebiyle küçük ölçekli hayvancılıkta tercih edilen dayanıklı bir yerli türdür.
Bu rehberde Yerli Kaz için günde ne kadar ve ne tür yem verilmesi gerektiği, hangi yemlerin önerildiği, yaşam dönemlerine göre yem miktarları ile kış ve yaz aylarında dikkat edilmesi gerekenler anlatılmaktadır.
Günlük beslenmede kullanılması önerilen yemler ve destekleyici takviyeler.
Boğulma (civciv dönemi)
Kazlar suya düşkün olduğundan civciv döneminde sığ ve güvenli su kapları kullanılmalıdır.
Kalsiyum eksikliği
Yumurtlama döneminde yetersiz kalsiyum ince kabuklu veya kabuksuz yumurta ve kemik sorunlarına yol açar; istiridye kabuğu veya mermer tozu serbest erişimde tutulmalıdır.
Yırtıcı saldırısı
Kazlar gece ahıra alınmalıdır; Türkiye'de tilki ve köpek saldırısı en yaygın kayıp nedenidir.
Parazitler
Mera koşullarında iç ve dış parazit yükü artabilir; mevsimsel antiparaziter program uygulanmalıdır.
Verim, yönetim ve barınak parametreleri.
| Besin değeri | Aralık (en az – en çok)Aralık |
|---|---|
| Günlük kuru yem | 150–350 g/gün |
| Protein oranı | 14–18 % |
| Enerji değeri | 10.5–12 MJ/kg kuru madde |
| Mineral değerleri(rasyonun kuru maddesinde) | |
| Kalsiyum | 2–3.5 % |
| Fosfor | 0.5–0.65 % |
| Magnezyum | 0.05–0.12 % |
| Sodyum | 0.15–0.2 % |
Serbest otlatılan kazların temel yem kaynağı; enerji, protein ve vitamin ihtiyacının büyük bölümünü karşılar.
%14
%20
%24
Besi ve kış döneminin temel enerji kaynağı; mera kısıtlandığında rasyonun omurgasını oluşturur.
%8.5
%87
Yumurtlama döneminde gerekli yüksek kalsiyum ve dengelenmiş protein içerikli hazır karma yem.
%16
%88
Yumurta kabuğu kalitesi için ek kalsiyum kaynağı; yumurtlama sezonunda serbest tüketimine izin verilmelidir.
Üretim performansı
Yumurta verimi
Barınak ve yönetim
İlk 3 gün ısı kaynağı şart (35°C); her hafta 3°C düşürülür. Yüksek proteinli başlangıç yemi (starter, %20–22 HP) uygulanır. Suluk derinliğini 10 mm'nin altında tut; kazlar suya düşkün olduğundan civciv döneminde boğulma riski mevcuttur.
Mera otlaması başlıca yem kaynağı; tahıl takviyesi (mısır + buğday) 100–200 g/gün ile desteklenir. Serbest mera erişimi büyüme maliyetini belirgin biçimde düşürür.
Yerli kaz yılda 30–50 yumurta verir; yumurtlama ilkbahar ve erken yaz arasında yoğunlaşır. Kalsiyum takviyesi serbest erişimde tutulmalıdır. Yumurta verimi yetersizse ışık programı (14 saat aydınlık) uygulanabilir.
Son 3–4 haftada mısır ağırlıklı rasyon karaciğer yağlanmasını artırır. Hareketliliği kısıtlayarak enerji birikimini artır. Kasaplık ağırlığı 5–7 kg hedeflenir.
Aşağıdaki değerler için yemsatıcınıza veya veterinerinize danışın.
İz mineraller
Vitaminler(IU = uluslararası birim)
Yılın farklı dönemlerinde dikkat edilmesi gereken besleme değişiklikleri.
Kış
Soğuğa dayanıklı olmakla birlikte -10°C altında rüzgar siperli barınak gereklidir. Kış aylarında tahıl ağırlıklı rasyon (mısır + buğday, 200–300 g/gün) ile desteklenmeli. Donmayan su erişimi zorunludur; kazlar çok miktarda su içer. D vitamini takviyesi kış aylarında kritik öneme sahiptir.
Yaz
Mera döneminde ek yem ihtiyacı en aza iner; iyi merada tahıl takviyesine gerek kalmaz. Gölgelik ve bol taze su sağlanmalıdır. Yumurtlama sezonu bu dönemde yoğunlaşır; kalsiyum takviyesi serbest erişimde tutulmalıdır.
