1982 yılında Samsun Bafra Karaköy Tarım İşletmesi'nde Sakız dişi ile Karayaka koçunun melezlenmesiyle geliştirilen tescilli sentetik ırk. Dişi 55–65 kg, erkek 65–75 kg. Türkiye koyunculuğunun en yüksek döl verimi göstergesi bu ırka aittir; kuzulamaların yüzde ellisinden fazlası ikiz, yüzde ondan fazlası üçüz doğumdur. Laktasyon başına 110–157 kg süt verimi, Karadeniz iklimine yüksek uyumu ve kuzulama başına ortalama 1.7–2.3 kuzu ile ırk, yoğun koyunculuk işletmeleri için ulusal referans niteliğindedir. Yapağı ikincil üründür; yılda 2.0–2.2 kg orta kalite (35 mikron) yapağı verir.
Bu rehberde Bafra Koyunu için günde ne kadar ve ne tür yem verilmesi gerektiği, hangi yemlerin önerildiği, yaşam dönemlerine göre yem miktarları ile kış ve yaz aylarında dikkat edilmesi gerekenler anlatılmaktadır.
Günlük beslenmede kullanılması önerilen yemler ve destekleyici takviyeler.
Gebelik toksemisi (ketoz)
İkiz ve üçüz gebeliklerde son dönem enerji yetersizliği bu ırkın en sık karşılaşılan ve en ölümcül metabolik sorunudur; iştahsızlık, bilinç bulanıklığı ve ölümle sonuçlanabilir. Takviyeye kuzulamadan 6–8 hafta önce başlamak ve ikiz-üçüz tanısını erken koymak önleyici tedbirdir.
Bakır toksisitesi
Koyun bakır birikimine son derece hassastır; sığır veya keçi minerali verilmesi kronik toksisiteye ve toplu ölümlere yol açabilir. Yalnızca koyuna özel, düşük bakır içerikli mineral kullanılmalıdır.
Neonatal kuzu kayıpları
Üçüz doğumlarda en küçük kuzu yetersiz süt paylaşımı, düşük doğum ağırlığı ve hipotermi nedeniyle risk altındadır; doğumdan sonra ilk 48 saat bireysel takip ve kolostrum takviyesi zorunludur.
İç parazitler (Haemonchus contortus)
Karadeniz'in nemli iklimiyle mera parazit yükü yüksektir; FAMACHA skoru ve rotasyonel otlatma uygulanmalı, sürü bağışıklığını zayıflatan yoğun konak yükünden kaçınılmalıdır.
Selenyum eksikliği
Türkiye topraklarının büyük bölümünde selenyum düşüktür; kuzularda beyaz kas hastalığı, üremede başarısızlık ve bağışıklık yetersizliğine yol açar. İkiz-üçüz taşıyan koyunlarda risk daha da yüksektir.
| Besin değeri | Aralık (en az – en çok)Aralık |
|---|---|
| Günlük kuru yem | 0.9–2.5 kg/gün |
| Protein oranı | 8–15 % |
| Enerji değeri | 8.5–11.5 MJ/kg kuru madde |
| Mineral değerleri(rasyonun kuru maddesinde) | |
| Kalsiyum | 0.35–0.65 % |
| Fosfor | 0.25–0.42 % |
| Magnezyum | 0.12–0.2 % |
| Sodyum | 0.08–0.16 % |
Yıl boyu temel kaba yem; rumen tampon görevi görür, gebelik ve laktasyonun yüksek enerji rasyonlarında lif dengesini korur. Karadeniz bölgesinde bol ve kaliteli çayır otu üretimi mümkündür.
%10
%88
%32
Gebelik ve laktasyonun yüksek protein ihtiyacını karşılayan kaliteli kaba yem; ikiz-üçüz kuzulayan koyunlarda çayır otunun yerini alabilir.
%18
%87
%28
Gebelik sonu ve laktasyon başında enerji açığını kapatan tahıl takviyesi; ikiz-üçüz taşıyan koyunlarda kuzulamadan 6–8 hafta önce başlanır.
%11
%87
Düşük bakır içerikli koyuna özel serbest yalama bloğu; selenyum ve çinko eksiğini karşılar. Yüksek döl verimine destek için E vitamini katkılı formülasyon tercih edilmelidir.
60 kg'da ~1.08–1.20 kg KM/gün. Orta kalitede kaba yem yeterlidir; tahıl takviyesine gerek yoktur. Kondisyon skoru 2.5–3.0 arasında tutulmalıdır. Çiftleşmeden 3–4 hafta önce yem düzeyini artırarak kondisyon 3.0–3.5'a yükseltmek (flushing) ırkın yüksek ikiz-üçüz potansiyelini daha da artırır.
Tekiz taşıyan koyun: Günde 0.15–0.25 kg arpa, takviyeye doğumdan 4 hafta önce başla. İkiz taşıyan koyun: 0.35–0.55 kg arpa, 6 hafta önce başla. Üçüz taşıyan koyun: 0.60–0.80 kg arpa, 8 hafta önce başla. Rumen, büyüyen fetüsler tarafından sıkıştırıldığından kuru madde tüketimi düşer; yem enerji yoğunluğunu artır, hacmi azalt. E vitamini ve selenyum takviyesi kuzu canlılığını ve doğum gücünü doğrudan belirler.
Günlük süt verimi 0.9–1.6 lt'dir; ikiz emziren koyunlar 1.4–1.6 lt ile zirvede seyreder. Süt zirvesi doğumdan 21. günde gerçekleşir. 60 kg'da ~1.80–2.70 kg KM/gün. Tekiz emziren koyun: Günde 0.40–0.70 kg arpa. İkiz emziren koyun: 0.70–1.00 kg arpa. Laktasyon 177 gün ortalamaya ulaşabilir; geç laktasyonda tahıl kademeli azaltılır. Kalsiyum ve fosfor dengesini (Ca:P oranı en az 1.5:1) korumak süt hummasını önler.
İlk 3 gün kolostrum zorunludur (vücut ağırlığının yüzde onu; 0.2–0.4 lt/gün). Üçüz doğumlarda annenin sütü tüm kuzulara yetmeyebilir; üçüncü kuzu takviye sütüyle desteklenmelidir. 3. haftadan itibaren kuzu başlangıç yemi (creep feed) sunulmaya başlanır. 3. ayda hedef canlı ağırlık 18–24 kg. Doğum ağırlığı ikiz-üçüz kuzularda tekiz kuzulardan daha düşük olduğundan ilk 48 saatte ısı ve kolostrum desteği kritiktir.
Hedef günlük canlı ağırlık artışı 250–300 g. Kasaplık ağırlığı 35–45 kg; karkas verimi %48–53. İkiz ve üçüz doğan kuzular, tekiz kuzulara göre daha düşük başlangıç ağırlığından başlamakla birlikte telafi büyümesiyle besicilik sonunda benzer ağırlığa ulaşır.
Örnek rasyon(22 kg besi kuzusu)
Aşağıdaki değerler için yemsatıcınıza veya veterinerinize danışın.
İz mineraller
Vitaminler(IU = uluslararası birim)
Yılın farklı dönemlerinde dikkat edilmesi gereken besleme değişiklikleri.
Kış
Karadeniz'in ılıman, nemli kışlarına adapte olmuştur; şiddetli soğuktan değil sürekli nem ve çamurdan etkilenir. Kış rasyonu çayır kuru otu ağırlıklı tutulmalı; tahıl takviyesi gebelik aşamasına göre ayarlanmalıdır. Nemli barınak koşullarında parazit yükü artar; mevsim başında feksi muayenesi zorunludur. Mineral blok serbest erişimde bulundurulmalıdır.
Yaz
Yaz dönemi hem mera hem de laktasyon en verimli evidir. Karadeniz çayırları yıl boyu yeşil kalabilir; kaliteli mera sezonda ek tahıla olan ihtiyacı azaltır. Nem nedeniyle mera parazit basıncı yüksektir; sürü rotasyonlu otlatma uygulanmalıdır. Gölgelik ve taze su erişimi sağlanmalıdır.
Doğum öncesi
Doğuma son 6–8 haftada enerji ve protein takviyesi ikiz-üçüz kuzuların doğum ağırlığını ve canlılığını belirler. Selenyum ve E vitamini bu dönemde iki katına çıkarılmalıdır; özellikle üçüz taşıyan koyunlarda enjektabl Se ve E vitamini uygulaması neonatal ölümleri belirgin düşürür. Aşırı kondisyon (CS 4 üzeri) doğum güçlüğüne yol açar.
