Trakya ve Marmara'nın ılıman iklimine özgü, Edirne, Tekirdağ, Kırklareli, Bursa ve Balıkesir illerinde yoğun olarak yetiştirilen küçük-orta çerçeveli et-yapağı ırkı. Dişi 45–55 kg, erkek 60–70 kg. 'Kıvırcık' adı ırkın belirgin kıvırcık yün yapısından gelmektedir; yılda 1.3–2.0 kg yapağı kırkılır ve 30–32 mikron lif kalınlığıyla Türk yerli ırkları arasında en ince yünlülerden biridir. Et kalitesiyle Türk yerli koyun ırkları arasında birinci sırada yer alır; Osmanlı saray mutfağının da tercihi olan Kıvırcık kuzusu bugün Kırklareli coğrafi işaretli ürün statüsündedir.
Bu rehberde Kıvırcık Koyunu için günde ne kadar ve ne tür yem verilmesi gerektiği, hangi yemlerin önerildiği, yaşam dönemlerine göre yem miktarları ile kış ve yaz aylarında dikkat edilmesi gerekenler anlatılmaktadır.
Günlük beslenmede kullanılması önerilen yemler ve destekleyici takviyeler.
Bakır toksisitesi
Koyun bakır birikimine son derece hassastır; sığır veya keçi minerali verilmesi kronik toksisiteye ve toplu ölümlere yol açabilir. Yalnızca koyuna özel, düşük bakır içerikli mineral kullanılmalıdır.
Trakya soğuğu ve hipotermi (kuzu)
Kuzey-kuzeydoğu kaynaklı kış rüzgarları doğum döneminde yenidoğan kuzuları tehdit eder; doğumda hızlıca kurutulmalı ve ısıtılmalı, kolostrum ilk 2 saatte verilmelidir.
İç parazitler (Haemonchus contortus)
Yaz sonu ve güz mera döneminde larva yoğunluğu artabilir; FAMACHA skoru ile bireysel değerlendirme ve rotasyonel mera yönetimi zorunludur.
Gebelik toksemisi
İkiz gebe koyunlarda ve kötü kondisyonlu hayvanlarda son dönem enerji yetersizliği iştahsızlık ve ölümle sonuçlanabilir; gebelik sonu yem takviyesi ve kondisyon takibi zorunludur.
Besi asidozu
Et kalitesini artırma amacıyla yüksek tahıl rasyonu uygulandığında rumen asidozu riski belirginleşir; tahıl artışı mutlaka kademeli yapılmalı ve kaba yem payı korunmalıdır.
| Besin değeri | Aralık (en az – en çok)Aralık |
|---|---|
| Günlük kuru yem | 0.7–1.8 kg/gün |
| Protein oranı | 8–17 % |
| Enerji değeri | 8.5–12 MJ/kg kuru madde |
| Mineral değerleri(rasyonun kuru maddesinde) | |
| Kalsiyum | 0.28–0.8 % |
| Fosfor | 0.18–0.5 % |
| Magnezyum | 0.12–0.18 % |
| Sodyum | 0.08–0.14 % |
Trakya ve Marmara'nın verimli çayırlarından biçilen kuru ot, kış aylarının birincil kaba yemidir. İyi biçilmiş ve kurutulmuş çayır otu gebelik ve laktasyon döneminin protein ile enerji omurgasını oluşturur; samanla karşılaştırılamayacak düzeyde besin değeri taşır.
%10
%86
%30
Trakya'nın geniş kuru step ve çayır alanları ile Marmara kıyısının nemli otlakları ilkbahardan sonbahara ana yem kaynağını oluşturur. Kıvırcık geniş Trakya düzlüklerinde uzun mesafeli otlatmaya alışkın, verimli mera değerlendirme kapasitesine sahiptir.
%13
%20
%25
Gebelik sonu ve laktasyon başında enerji açığını kapatan, besi döneminde büyüme hızını destekleyen tahıl takviyesi. Trakya'nın kış kaba yem rasyonunu güçlendiren en ekonomik enerji kaynağıdır.
%11
%87
Kış kuru ot rasyonunda biriken mineral açığını kapatan; düşük bakır içerikli koyuna özel serbest yalama bloğu. Selenyum içerikli formülasyon tercih edilmelidir; Trakya'nın bazı toprak tiplerinde selenyum düşük olabilir.
50 kg'da ~0.75–1.00 kg KM/gün. Trakya'nın ilkbahar ve yaz meralarında ek takviyeye gerek yoktur; çayır kuru otu yeterlidir. Kondisyon skoru 2.5–3.0 arasında tutulmalıdır. Çiftleşmeden 3–4 hafta önce kondisyon 3.0–3.5'a yükseltmek (flushing) ikiz doğum oranını artırır; Kıvırcık'ta doğal ikiz oranı düşük olmakla birlikte flushing sürü kondisyonunu iyileştirir. Trakya kışında barınak içinde kaba yemle idame sürdürülebilir; fazla tahıl verilmesi yağlanmaya yol açar.
50 kg'da ~0.90–1.10 kg KM/gün. Fetüs rumen hacmini sıkıştırdığından yem enerji yoğunluğu artırılmalı, düşük kaliteli kaba yem ve saman azaltılmalıdır. Günde 0.15–0.25 kg arpa kırması eklenir. Bu dönem kolostrum kalitesini ve kuzu doğum ağırlığını (3.5–4.0 kg) doğrudan belirler; enerji açığı gebelik toksemisi riskini artırır. E vitamini ve selenyum takviyesi iki katına çıkarılmalıdır; kuzularda beyaz kas hastalığını önler.
50 kg'da ~1.25–1.75 kg KM/gün. Günlük süt verimi ortalama ~0.5 lt'dir; laktasyon 120–180 gün sürer. Kıvırcık laktasyon başına 70–120 lt süt verir; süt yalnızca kuzu beslemeye yeterlidir, ticari sağım uygulanmaz. Süt zirvesi (3–5. haftalar) Trakya ilkbahar meralarıyla örtüştürülmelidir; mera laktasyon pik döneminin en değerli kaba yem kaynağıdır. Günde 0.15–0.25 kg arpa kırması ve mineral desteği verilir. Kıvırcık kuzularının hızlı et gelişimi için ilk 90 günde yeterli ve dengeli süt alımı kritiktir.
İlk 3 gün kolostrum zorunludur; doğum ağırlığı 3.5–4.0 kg. 2–3. haftadan itibaren kuzu başlangıç yemi (creep feed, yüzde on beş-on yedi protein) ve kaliteli kuru ot sunulmaya başlanır. 90 günde hedef canlı ağırlık 25–30 kg; günlük canlı ağırlık artışı 250–300 g. Trakya'nın kış-ilkbahar doğumlarında Kuzey'den gelen soğuk ve sert rüzgar hipotermi riskini artırır; doğumda hızlıca kurutulmalı ve kapalı barınakta tutulmalıdır.
Başlangıç ağırlığı 25–30 kg; hedef kasaplık ağırlık 33–40 kg; karkas verimi yüzde ellinin üzerindedir. Bilimsel çalışmalarda günlük canlı ağırlık artışı 228–250 g olarak ölçülmüştür; 60–90 günlük besi çoğu durumda yeterlidir. Kıvırcık kuzusu Türkiye'nin en prestijli kuzusu olarak öne çıkar; Osmanlı saray mutfağından günümüz İstanbul pazarına uzanan tarihi geçmişine sahip Kırklareli Kıvırcık Kuzu Eti coğrafi işaret tescillidir. Kaba yem payı yüzde kırkın altına düşürülmemelidir; yüksek tahıl asidoza yol açar ve ırkın öne çıkan et kalitesini bozar.
Aşağıdaki değerler için yemsatıcınıza veya veterinerinize danışın.
İz mineraller
Vitaminler(IU = uluslararası birim)
Yılın farklı dönemlerinde dikkat edilmesi gereken besleme değişiklikleri.
Kış
Trakya'nın kış ayları soğuk ve Kuzey rüzgarlıdır; hayvanlar barınaklarda çayır kuru otu, arpa kırması ve mineral blokla beslenir. Barınak kuru ve havadar tutulmalı; rüzgara kapalı olmalıdır. Donmayan temiz su erişimi sağlanmalıdır. Gebelik sonu hayvanlara tahıl takviyesi kışın zorunludur; aksi hâlde kolostrum kalitesi ve kuzu doğum ağırlığı düşer.
Yaz
Trakya'nın geniş step ve çayır meraları ile Marmara kıyısı yaz boyunca otlatmaya uygundur; ek takviyeye gerek kalmaz. Mineral blok mera boyunca serbest erişimde tutulmalıdır. Baklagil ağırlıklı parsellere aç karnına ani geçişten kaçınılmalıdır. Yüksek hava sıcaklarında gölgelik ve bol su erişimi sağlanmalıdır.
Doğum öncesi
Kuzulama Trakya'da genellikle ocak-mart dönemine denk gelir. Bu mevsimde Kuzey rüzgarları ve don nedeniyle yenidoğan kuzu kayıpları yaşanabilir; doğum yerinin kapalı, kuru ve ısıtılmış olması kritiktir. Doğuma son 6 haftada enerji ve protein takviyesi kolostrum kalitesini ve kuzu doğum ağırlığını doğrudan belirler. E vitamini ve selenyum takviyesi iki katına çıkarılmalıdır.
